Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының icon

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының

Реклама:



Скачать 356.5 Kb.
НазваниеКурстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының
Дата04.06.2013
Размер356.5 Kb.
ТипДокументы
источник
1. /????????? ???????????????.DOCКурстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының

Ф-ОБ-001/035


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ

БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ


Курстық жұмыс


Тақырыбы: Қазақстан Республикасының

әскери саясаты

Жоспар


І. Кіріспе

Қазақстан әскерінің қалыптасу тарихы.

ІІ. Негізгі бөлім.

1.1. ҚР әскери саясатындағы басымдылықтар

1.2. Халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі азаматтық

ќорғаныстың орны мен рµлі


ІІІ. Қорытынды


ІV. Пайдаланылған әдебиеттер


К І Р I С П Е

Қазақстан Республикасының Президенті болып қайтадан сайланған Н.Ә.Назарбаев 1999 жылғы 20 қаңтарда мәртебелі қызметіне кірісу салтанатында сөйлеген сөзінде: "Даңқты өткенімізден күш ала отырып, жаңа ғасырға нық қадам басамыз" — деді.

Бұл сөздің астарында не бар? Даңқты өткеніміз қандай, ол қашаннан басталады?

Қазақ халқы — этногенез жағынан алғанда, үш мын жылдан аса тарихы мен мәдениеті бар халық. Тарихқа біздің заманымызға дейінгі (б.з.д.) X ғасырда сақтар, б.з.д. IV ғасырда хұндар (бұл атау ғұндар, һундар деп те жазылады), б.з. V—VI ғасырларында "түріктер" деген атпен енген бүгінгі қазақтар — сақтардың, хұндардың, түріктердің даңқты әскери тарихының, төл мұрагері.

Қазақстанның ежелгі әскери тарихы сақтардын б.з.д. 529 жылы парсы патшасы Кирді жеңуі мен одан кейін б.з.д. 512 жылы парсы патшасы Дарийдің әскерін талқандауынан басталып, б.з.д. 330—328 жылдары Александр Македонскийдің (Ескендір Зұлқарнайынның) әскеріне мықтап тойтарыс беруімен оның бірінші кезеңі аяқталады. Одан кейінгі кезеңде хұндар империясы құрылып, Қытай мен ұлы даланың шекарасын бөлген Қытай қорғаны хұндардан қорғану үшін бірнеше жеңілістен кейін б.з.д. 207 жылы салына бастағаны белгілі.

Ал Еуропаға жеткен хұндар патшасы Аттиланың 451 жылғы Римге шабуылынан кейін көп ұзамай Рим импернясының құлауы хұндардың әскери өнердегі қуаттылығынын шырқау шыңына жеткенін көрсетеді.

Орта ғасырлардағы түркілерге келсек, түркі жұрты VI -VIII ғасырларда, Византия және сасанидтік Иранмен соғыстарда әскери өнерді дамытуға баға жетпес үлес қосты. XII – XIII ғасырларда Шынғыс хан түркі халыктарының әскери дәстүрі мен өнеріне және жергілікті найман, керей, қыпшақ, қаңлы, дулат т.б. этникалык түрік тектес бірлестіктерге сүйеніп, атты әскерді құру мен үйретуде және әскери дара басшылықта соғыс өнерінің ең жаңа тәжірибесін жинақтады. XIV ғасырда Әмір Темір және оның мүрагерлері аса құдіретті тұрақты әскери күш құруда әлем тарихының сахнасына бірінші болып шықты. Сонымен, б.з.д. VI ғасыр мен бергі XIV ғасыр арасындағы сақтар, хұндар, түркілер, Шынғыс хан, Әмір Темір дәуіріндегі әскери өнердің дамуы - біздің рухани және әскери өнердегі қазыналарымыз әскери тарихымыздың деректі көздері болып табылыды. Демек, қазақ елінің қорғаныс күштерін кұруы б.з.д. VI ғасырдан, сақтар дәуірінен бастау алады.

XV ғасырдың ортасынан бастап, жергілікті этникалық бірлестікке сүйенген тайпалар қазақтың ұлттық мемлекетін құрды. Қазақ мемлекетінің тәуелсіздігін қорғауда есімі аса құрметпен айтылатын: Қасым хан, Хақназар хан, Тәуке хан, Әбілқайыр хан, Тәуекел хан, Есім хан, Абылай хандар баға жетпес әскери дара басшылық тәжірибесін жинақтады. Отанын қорғауда өздерінің қабілеттілігімен, жеке басынын ерлігімен халық жадында ұмытылмас тұлға болып қалған: Қарасай, Кабанбан, Бөгенбай, Шақшақ Жәнібек, Шапырашты Наурызбай т.б. батырлар Қазақ әскери тарихында өзіндік қолтаңбаларын қалдырды және қазақ әскери өнерінің дамуына аса зор үлес қосты.

Қазақтар белсене қатысқан Азамат соғысы жылдары (1918-1920 жж.) Қазақстан аумағында 4 кавалериялық бригада, 7 кавалериялық полк, 2 кавалериялық дивизион, 4 кавалериялық эскадрон, 4 жаяу әскер полкі, 8 күзет полкі және басқа да бөлімшелер құрылды. Олар азамат соғысына белсене қатысты. Ұлы Отан соғысына қазақстандықтардың қатысуы туралы айтатын болсақ, мұнда да біздің жерлестеріміз женіске өлшеусіз үлес қосты. Қазақстанда құрылған 20 - дан аса дивизиялар мен бригадалар шексіз батылдықпен шайқасты.

Ұлы Отан соғысы жылдары Қазақстан даласынан 1 млн. 200 мынға, жуық ұлдары мен қыздары Брест қамалы мен Мәскеуді қорғады, Ленинградты ұзақ уақыттық блокададан құтқаруға қатысты, Сталинград түбіндегі қанды шайқаста, Орел, Курск шайқасында тайсалмады, Украинаны, Белоруссияны, Прибалтиканы, Молдованы азат етуге күш салды, Берлин түбіндегі шайқастарға қатысты.

Тәуелсіздік алған кезден бері ұлттық мемлекеттің тұғырын биіктетер мәселелер көбейді. Қазірдің өзінде Президентіміз Н.Ә.Назарбаевтың басшылығымен, болашақ Қарулы Күштердің лайықты бет - бейнесін жасау жөнінде шаралар қабылданып жатыр. 1997 жылғы қараша айынан бастап, Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерін реформалау жөніндегі Жарлық іске асуда. Ол реформа бойынша, Қарулы Күштердін құрылысы төмендегідей түрде жүйеленеді:

1) Жалпы мақсаттағы күштер.

2) Әуе корғанысы күштері.

3) Мемлекеттік шекараны қорғау күштері.


ІІ. Негізгі бөлім

    1. ҚР әскери саясатындағы басымдылықтар


Қазаќстан Республикасының Президенті, Қарулы Күштердің Жоғарғы қолбасшысы Н.Ә.Назарбаев әскерлердің алдында сөйлеген сөзінде "әскери училищелердің офицерлері мен курсанттарына, жоғары оқу орындары мен колледж студенттеріне соғыс және армия туралы әскери тарихты оқыту" керектігіне баса назар аударды. Бұл біріншіден, әскери істе болып жатқан процестерді, қарулы күштерді құрудағы теориялық -практикалық өзгерістерді, соғыс жүргізудің тәсілдері мен эволюциялық формаларын терең тануға, қазіргі заманғы мәселелерді дұрыс шешуге, практикалық тәжірибе мен теориялық зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді. Екіншіден, әскери тарих курсанттар мен офицерлердің, әскери ойлауын, ғылыми ой - өрісін дамыту үшін де маңызды.

1997 ж 26 наурызда ҚР президенті басқа да мемлекеттердің басшыларымен бірге «ТМД - ға қатысушы мемлекеттерге әскери қызметшілерді әскери қызметтен босаған азаматтарды және олардың отбасыларын тұрғын үйме қам тамассыз ету туралы» шартқа қол қойды.

Мұның бәрі өткеннің қателіктерін түсінуге көмектеседі, қоғам дамуының бағытын көрсетеді, қарулы күштерді басқаруда өткен уакыттың тәжірибелерін қолдануға мүмкіндік береді. Үшіншіден, әскери тарих халықтар достығы рухында тәрбиелеудің құралы болады. Сондықтан бүгінгі Қазақстанның әскери тарихын оқып үйрену ерекше орынға ие. Ол ұлттық басымдылықка жеткізетін нақты идеология болатын пән, Қазақстанның әскери тарихы әскери кафедрасы бар әскери училишелер мен жоғары оку орындарында пән ретінде оқытылуы қажет. Осы кітаптың мақсаты бүгінгі күні еліміз тәуелсіздігін алып, ертеңіне сеніммен қол созған шақта өзінін тарихын тануға талпынған халыкымыздың ұл - қыздырына даңқты өткенін білуде аз да болса көмектесу деп білеміз. Сөз соңында айтарымыз, бұл кітап "Военная история Казахстана" (очерки) деген атпен "Рауан" баспасынан 1998 жылы орыс тілінде жарык көрген еді, ал қазақ тілінде осы кітапты баспаға дайындау барысында, авторлар жекелеген оқырмандардан, ғылыми мекемелерден және жоғары оқу орындарынан түскен көптеген орынды тілектер мен ұсыныстарды орындауға тырысты.

Кітап сегіз тараудан тұрады. Оның I—VI тарауларының авторы отставкадағы гв.полковнигі, Ресей Әскери ғылымдар академиясының корреспондент мүшесі, профессор К.Аманжолов, VII—VIII тараулардың авторы генерал - майор, профессор А.Тасболатов.

Қырық жылдан астам уақыт бойы єлемдегі ең ірі екі державаның теке тіресінде аса бай ядролық арсеналдар талас-тартыстың негізгі тіреніші болып келді. Ол кезде ядролық қауіпсіздікке қол жеткізу бәрінен бұрын ядролық әлеуетті арттырумен байланысты қарастырылатын.

Он жылдан бері әлем блоктарға бөліп µмір сүруін тоқтатты. Алайда ядролық қауіпсіздік проблемасы тарап кеткен аса қуатты державалардың бірінің ядролық арсеналының едәуір бөлігі жойылғаннан кейін де өзінен - өзі шешіле қалған жоқ.

Өкінішке қарай мыңжылдықтар межесінде біздің планетамыз кәдімгі қару – жарақ жағынан да, ядролық қару – жарақ жағынан да бұрынғысынан қауіпсіздеу бола түспеді.

Оның есесіне ядролық қатер өзінің бұрынғы қос өлшемдік ауқымынан асып, ағзаны жаулап алған радиациясынды жаңа түрлерге ауысып, тіпті, құбыжыққа айналып барады.

Бүгінгі таңда біз соңғы он жылдың ішінде іргелі ілгерілеуіміз ауқымды ядролық қақтығыс тұрғысынан алғанда қатерді азайта тұра, «ядролық болмыстың» жаңа өлшемдері пайда болуына қалайша септігін тигізгенін пайымдап алуға тиіспіз.

Біріншіден, ядролық қауіпсіздіктің XX ғасырда екі полюсті әлемге лайықталып қалыптастырылған халықаралық жүйесі жаңа геосаяси жағдайға шыдас бере алмады, ядролық қарудың «жер бауырлап жылжу» процесін тоқтатуға шамасы келмеді.

Күштердің ара салмағы бұзылды, ядролық қару «үлкен» бестіктің ғана меншігі болудан қалды. Бұл қаруды таратпау жөніндегі жұрттың бәрі қабылдаған, енді бұзылмастай көрінетін тәртіпке қарамастан, ядролық қаруға ие елдердің саны арта түсті. Әлемде жаңа геосаяси полюс — «үшінші ядролық әлем» пайда болды.

Планетаның адам ең бір тығыз орналасқан өңіріндегі тұрақсыздық қазірдің өзінде Азияның екі ірі елі — Үндістан мен Пәкстанның арасында пайда болған қатерлі ядролық меже арқылы анағұрлым шиеленісе түсті.

Егер бүгінгі әлемнің сан қилы қауіп – қатерлі аймақтарында ядролық қаруға ие болудан нақты дәмелі бірқатар елдердің бар екенін ескерсек, жағдай аса бір қатерлі сценарий бойынша өрбіп кетуі де мүмкін. Өйткен жағдайда әлем аса ауқымды ядролық қақтығыстың бұрынғы қатерінің орнына атом қаруын тактикалық мақсат үшін қолдана беретін аймақтық соғыстар келетіндей күй кешуі ғажап емес.

Екіншіден, қазіргі әлемде ядролық қаруға бұрыннан ие болып келе жатқан державалар мен ол қарута қол жеткізудің «табалдырығында» тұрған елдердің арасындағы теке тірес белгілері барған сайын айқын біліне бастады. Осының салдарынан ядролық қаруды жанталаса көбейтудің жанкешті жарысына ядролық державалармен қатар әлгі «табалдырықта тұрған» елдер де қосылатындай қауіп нақты төнуде.

Үшіншіден, аймақтық тұрақсыздықтың ұшынып кетуінің салдарынан қауіпсіздікке қатердің жаңа түрлері кеңінен өріс ала бастады.

Бүгінде ядролық материалдардың контрабандалық жолмен тасылуына, сондай – ақ бірқатар терроршыл топтардың ядролық қару – жарақты жасап шығаруға және оны тасымалдауға қажетті компоненттерге, технология мен мамандарға қол жеткізуге жанталаса ұмтылып жатқаны қатты алаңдаушылық туғызуда.

Ядролық қарудың террористердің қолына түсуі бүкіл адамзат баласы үшін қандайлық ауыр зардабы болатынына сіздердің назарларыңызды аударып жату артық та шығар.

Әлем ядролық қауіп ядролық арсеналдың санымен емес, ядролық қаруы бар болуы фактісімен өлешенетін шекке жетіп отыр.

Осының бәрі ядролық қарудың одан әрі «жылжуына» жол бермеу, оның таралуын бақылаудың халықаралық жаңартылған жүйесінің құрылысы жөніндегі дүниежүзілік қауымдастықтың күш – жігерін жандандыруды талап етеді.

Қазақстанның егемен ел ретінде қалыптасуы өткен ғасырдың 90 -жылдарындағы аталған күрделі геосаяси жағдайда өтті. Ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін дүниежүзілік қауымдастықтың алдындағы айрықша жауапкершілігін сезінгендіктен де Қазақстан жалғыз дұрыс шешім екендігін кейіннен өмірдің өзі көрсетіп берген күрделі қадамға барды.

Осыдан дәлме - дәл он жыл бұрын, 1991 жылғы 29 тамызда мен Қазақстан жерін жарты ғасырға жуық уақыт бойы азапқа салып келген Семей ядролық полигонын жабу жөніндегі Жарлыққа қол қойдым.

Адамзат дамуының бүкіл тарихи тәжірибесі мемлекеттің алға басуы және тұрақты өсуі жүзеге асырылатын қажетті шарттардың бастауында оның ұлтының қауіпсіздігі мен мемлекеттілігінің сақталуы тұрғанына куә. Бостандық пен тәуелсіздікті жеңіп алу жеткіліксіз, оны табанды түрде қорғап, нығайтып, ұрпақтарға қалдыру қажет. Біздің ұрпақ еңсере алмай, өздеріне қалдырған ауыртпалықтар, қиышнылықгар мен проблемалар үшін болашақ ұрпақ кешірер. Егер біз өз мемлекеттілігімізден айрылып, егемендігіміздің стратегиялық негіздерін, өз жерлеріміз бен ресурстарымызды қолымыздан шығарып алсақ, бізге кешірім жоқ. Әрине, болашақты бағамдаудың мұндай қисыны кез келген ішкі және сыртқы жағдайларда ұзақ мерзімді кезеңге арналған Қазақстан саясатының стратегиялық бағыты үшін уақыты жағынан үздіксіз болуы керек. Бұл Қазақстанның 2030 жылға дейінгі дамуының бірінші стратегиялық басымдығы болуға тиіс.

Қауіпсіздіктің басымдығы анық: егер еліміз қауіпсіздігін сақтамаса, онда тұрақты даму жоспарлары туралы сөз қозғауымыздың өзі қисынсыз. Бабаларымыздың өз мемлекетінің іргетасын қалауы мен дамытуын шолып қарағанда, олардың өз мемлекеттілігін сақтап қалу үшін тарихи ауыр және қатал күрес жүргізгенін айқын көрсетеді, Осы стратегиялық міндеттің шешімін үнемі іздестіру қажеттігі бізден қалыптасып отырған жағдайды геостратегиялық күштермен және олардың өзгеру серпінімен теңдестіре байсалды әрі барабар бағалауды талап етеді.

Қазақстанның қазіргі кездегі және жақын болашақтағы ұлттық қауіпсіздігіне төнуі ықтимал қауіптің тікелей әскери басып кіру және мемлекеттің аумақтық тұтастығына қатер төндіру сипатында болмайтынын біз түсінеміз. Ресейдің де, Қытайдың да, Батыстың да және мұсылман елдерінің де бізге шабуыл жасауға итермелейтін сылтауы жоқ екені айдан анық. Бұл тыныштық пен тұрақтылықтың болжап білуге болатындай қашықтығы Қазақстанның экономикалық әлеуетін тиімді нығайту үшін пайдаланылуға тиіс, соның негізінде біз ұлттық қауіпсіздіктің сенімді жүйесін құра аламыз.

Өз қауіпсіздігіміз бен аумақтық тұтастығымызды қамтамасыз ету үшін біз күшті мемлекет болуға және көршілерімізбен берік және достық қарым -қатынаста болуға тиіспіз. Сондықтан ең жақын және тарихи достас көршіміз Ресеймен арадағы сенім мен тең құқылы қарым - қатынасымызды дамытып, нығайта береміз. ҚХР – мен өзара тиімді негіздегі осындай сенім мен тату көршілік қатынастарымызды жалғастырамыз. Қазақстан Қытайдың гегемонизмге қарсы, көршілес елдермен достыққа бағьпталған саясатын құптайды.

Біз Орталық Азия мемлекеттерімен байланыстарымыз бен интеграция-лық процестерді күшейте береміз.

Таяу және Орта Шығыс елдерімен де қарым - қатынастарымыз тиісті деңгейінде нығая береді.

Біздің стратегиямыздың екінші құраласы — Америка Құрама Штаттарын қоса алғанда, басты демократияшыл индустриясы дамыған мемлекеттермен байланысын күшейту. Бұл елдер тәуелсіз және гүлденген Қазақстанды құрудың өздерінің ұлттық мүдделеріне сай келетінін ұғына бастады.

Үшіншіден, БҰҰ, Халықаралық валюта қоры, Дүниежүзілік, Азиялық, Еуропалық және Ислам даму банктері сияқты халықаралық институттар мен форумдардың көмегі мен қолдауын барынша пайдаланамыз, бұл Қазақстанға халықаралық қауымдастық тарапынан қолдау көрсетілуін қамтамасыз етеді.

Біздің стратегиямыздың төртінші элементі — еліміздің ұлттық егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғау үшін сенімді негіз бола алатын бай табиғи ресурстарды игеру.

Бесіншіден — біз Қазақстанның барлық азаматтарының отаншылдық сезімі мен өз еліне деген сүйіспеншілігін дамытуға тиіспіз. Халық пен мемлекет арасындағы бұрынғы тығыз байланыс едәуір босаңсып кетті, ал жеке мен мемлекеттік мүдде арасындағы жаңа байланыс әлі қалыптаса қойған жоқ. Бақытымызға орай, бұқаралық санада адамдар мен мемлекет мүдделерінің ортақтығын түсіну пісіп – жетіліп келеді. Адамдардың тұрмысының жақсаруына орай ол сезімнің нығая беретініне күмәнім жоқ. Бұл әр азаматтың жақсы тұрмысының өзі ол тұрып жатқан мемлекеттің егемендігі мен қауіпсіздігіне байланысты екені сияқты, бір қарағанға, қарапайым ақиқатты пайымдауды жеделдетеді.

Біздің ұжымдық қауіпсіздігіміз қамтамасыз етілгенде әрбір адам өзінің жеке мүдделері ғана қамтамасыз етіліп, ол қоғам қауіпсіздігі қыл ұшында тұрғандағыға қарағанда әлдеқайда көп нәрсе ұтады. Егер еліне қауіп төніп тұрса, жеке адам қаншалықты сәтті өмір сүргенімен, ол бәрібір қорғансыздың күнін кешеді. Қоғамдық мүдденің жекеменшік мүддеден басым екенін көрсете отырып, мұны әсіресе біздің ұлттық капиталымыздың өкілдері терең пайымдауға тиіс.

Бізге деген ниеті теріс күш иесі өзінің, оны қолданбақ әрекетіне немесе қатер төндіруіне қарсылық көрсетілетінін алдын ала білуі үшін біз әлемге бірлігіміз бен тәуелсіздікке деген ерік - жігерімізді, азаматтығымыз бен отан сүйгіштігімізді паш етуге тиіспіз. Айқын азаматтық тұғырымыз болмайынша, стратегияның тәуелсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған басқа элементтерін ойдағыдай іске асыру өте қиынға түседі.

Қорғаныс саясатымызға келетін болсақ, біздің бейбітшілік сүйгіш халық екеніміз және ешкімнің жеріне, ресурстарына, байлығына көз тікпейтініміз баршаға аян болуға тиіс. Жеріміз де, мол қазынамыз да өзімізде жеткілікті, ал дәулетті өз еңбегімізбен еселей береміз.

Бірақ біз басқа елдермен өзіміз қандай қарым – қатынаста болсақ, Қазақстанға қатысты дәл сондай қарым – қатынасты талап етеміз және кез келген тосын жағдайларға әзір тұрамыз.

Біздің дәуірімізде, әлемнің әскери егестен алыстауына орай бәсекелестік әскери саладан саяси және экономикалық салаға ойыса бастады. Біз бұл үрдістің бел алатынына сенеміз және бейбітшілік орнап, тату көршіліктің қалыптасуына бар күш - жігерімізді жұмсаймыз. Сонымен қатар, біз Қазақстанның өзінің экономикалық дамуына орай, дүниежүзілік экономикаға дәйекті енуі елді әскери - саяси, экономикалық және конфессионалдық сипаттағы әр түрлі аймақтық қақтығыстардың тосын иірімдеріне тартып әкетуі мүмкін екенін де түсінуге тиіспіз.

Міне, сондықтан да қауіпсіздікті қамтамасыз ету жұмысында сөзсіз басымдық біздің сыртқы саяси қызметімізге және Қазақстанның өз көршілерімен, дүниежүзінің алдыңғы қатарлы елдерімен өзара тиімді қарым-қатынасының берік тұғырын қалыптастыруға беріледі.

Бүгін, жиырмасыншы ғасырдың аяқ шенінің өзінде, Екінші дүниежүзілік соғыс пен қырғи қабақ соғыстан алынған сабақтан кейін де, әлемнің блоктар мен одақтарға бөліну қаупі жойылған жоқ. Бірақ бұл жол Қазақстан үшін қолайлы емес, біздің бес элементтен тұратын стратегиямыз осыған келіп саяды. Еліміздің этникалық құрамы соншама алуан түрлі болып келеді, біздің мүдделеріміз де өте маңызды, ал келешегіміз де өте зор, сондықтан да біз қандай да бір елмен арадағы қарым – қатынасқа тәуелді болып қалуға немесе соған ғана иек артута жол бере алмаймыз.

Қазақстан халқы мен Қазақстан Үкіметі бар күш – жігерді ірі ұлтаралық капитал үшін төзімді және оңтайлы экономикалық өріс құруға жұмсауға, елімізге ұзақ мерзімді инвестициялар тарту үшін „ықыласты рай" туғызуды көтермелеуте тиіс. Біз қандай да бір тайталасты әскери жолмен шешуге барынша қарсы тұрып, „жақсы араздықтан жаман татулық жақсы" дейтін қағиданы уағыздауға тиіспіз. Жақын және алыс болашақтағы ұлттық мүдделерді қорғау мен күштердін, теңдестігін қамтамасыз етудегі біздің мықты құралымыз, ынтымақтасу саясаты ең алдымен Қазақстан, Қырғызстан мен Өзбекстан арасындағы Орталық Азия Одағын нығайтып дамыту, басқа мемлекеттердің ісіне араласпау, қарсы тұрудан гөрі татулық ахуалые басым ұстау саясаты болуға тиіс.

Әскери қақтығыстардың жосықсыз екенін әлемнің ұғынғанына зор сенім артсақ та, парасатты мемлекет басқа үкіметтердің уәдесіне сеніп қана қоймай, өз елінің қуатына да сүйенетінін ұмытпағанымыз жөн.

Сондықтан Қарулы Күштеріміздің құрылысы мен жаңартылуына, олардың кәсіби даярлығы мен жауынгерлік әзірлігінің деңгейіне және оларды қарудың осы заманғы құралдарымен жарақтандыруға зор басымдық берілетіні сөзсіз.

Қазақстан Республикасының қазіргі кезге сай әрі тиімді армиясын, әскери әуе және әскери теңіз күштерін құру үшін бізге материалдық бөлімді, жеке құрамды және оны оқыту жөніндегі жұмысты нығайту керек. Мұның өзі Қарулы Күштерге бөлінген және бұдан былай да бөлінетін бюджет қаражатын үнемді және тиімді жұмсауды тұрақты түрде талап етеді. Бұған қоса аймақтық қорғаныс жүгін бөлісу үшін еліміз өз көршілерімен ынтымақтасатын болады.

Қауіпсіздік пен тұтастық мәселелерінде біз үнемі қырағы болуға тиіспіз. Біздің көрсетіп отырған және болашақта да көрсете беретін ізеттілігіміз бен мейман достығымыз тіпті де аңқаулық пен кіріптарлықтың көрінісі емес.

Ұлттық қауіпсіздік басымдықтарының деңгейіне мықты демографиялық және көші – қон саясаты шығарылуға тиіс. Егер біздің мемлекеттік органдарымыз бұған бұрынғысынша немқұрайдылықпен қарайтын болса, онда біз XXI ғасырдың қарсаңында Ресейдің артынан адам саны сыртқы көші – қон процестерінен ғана емес, табиғи жолмен кеми беретін «демографиялық оппа» жағдайына тап боламыз. Бұл тенденция дереу тоқтатылуға тиіс.

Қазақстаннын мемлекеттік тәуелсіздігін алуына байланысты, алдына қиын, бірақ өмірлік маңызды міндет - өзінін қарулы күштерін құру койылды. Жаңа қағидалы заңдық негіздерді жасау армияның механизмін еске ала отырып, республиканың ерекшелігіне және географиялық жағдайына байланысты қайта кұруды, айтарлықтай материалдық шығындарды қажет етті. 1991 ж. 25 қазанда Қазақстан Президентінің Жарлығы бойынша, Қазақ КСР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды, кейіннен республиканың қорғаныс мәселелері толық түрде өз бетімен дербес шешуге өтуіне байланысты, Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып аталды. Тәуелсіз республиканың заңдық құқықтарынын негіздеріне және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттер арасындағы қол жеткен келісімдерге байланысты, 1992ж. 7 мамырында Президенттің Жарлығы шықты. Бұл Жарлық бойынша, Қазақстан аумағында орналаскан Қарулы Күштер өздерінің мүліктерімен қоса республиканың қарауына өтті. Жоғарғы Бас Қолбасшы ретінде Қарулы Күштерді басқаруды Президент өзіне алды, ал тікелей баскаратын Қорғаныс министрі болды. Қазақстанның тұнғыш Қорғаныс министрі болып генерал – полковник С.Қ.Нұрмағамбетов тағайындалды. Қазақстан Қарулы Күштерінің кұрамына, негізінен, 40 – жалпы әскерлік армияның әскерлері кірді. Бұлар бұдан бұрын, 1979 жыл 27 желтоқсанда, генерал – майор А.Тохариновтың басшылығымен Ауғанстанның шекарасына кірген болатын. 9 жылдан аса мындаған моджахеттердің қарулы оппозициясына қарсы қарулы операцияларға қатысты.

1989ж. 15 ақпанда Женева келісімі аркылы бекітілген мерзімінде 40-армияиың әскерлері Ауғанстаннан шығарылды. Содан кейін әскери бөлімдер тәртіп бойынша таратылды, мерзімді қызметтің солдаттары запасқа шықты. Ал офицерлер мен прапорщиктер Ауғанстанға қай жерден барса (отбасының тұратын жеріңдегі), сол жердің әскери бөлімшелеріне кетті. 40 – армияның штабы Ташкентте орналасты.

Құрлықтағы әскерлердің Бас штабына, КСРО Қорғаныс министрлігіне "ауғандық" офицерлердің және әскерлердін үлкен легінің үндеуіне орай, 1991ж. 7 маусымда 40 – жалпы әскерлік армия қайта құрылып, Қазақстан жеріндегі қарулы күштерге енді. 40 – Армиядан басқа ВВС (әскери әуе күші), ПВО (әуе корғаныс күштері) әскерлері және оларды қамтамасыз ететін бөлімдер мен құрамалар енді. Қорғаныс министрлігінің бұл мемлекеттік институтты материалдык ұйымдастыру мәселелерін шешуіне тура келді. Әскери техникалардың қажетті жерге орналасуын, қару – жарақты және материялдық техникалық мүлікті бақылау қажет болды, өйткені жанадан құрылу кезінде әскери арсеналдарды әр түрлі талан – таражға түсірудің қорқынышты тенденциялары көрініс берді. Әскери техникаларды ұйымдастыру кезеңінін мерзімдері қатаң анықталды. Үш айдың ішінде КСРО – дан қалған әскери мұраны қабылдау жүзеге асырылды, әскерлерді тікелей басқарудың жүйесі мен ТМД – ның қорғаныс министрліктерінің ведомостволарымен өзара байланыстар құрылды. Қазақстан Республикасы әскерлерін қаржылық, материалдық - техникалық және медициналық қамтамасыз ету мәселелері шешілді.

Осыдан кейін Республика Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан Республнкасының Қарулы Күштерін құруды 1992 ж. 7 мамырда занды түрде бекітті. Бүгінгі күні Қазақстан өзінін азаматтарының әскери қызмет атқаруынын жағдайы мен тәртібін өз бетімен анықтайды, өз аумағында әскерлердін, қару – жарақтың және техниканың орналасу мәселесін шешеді.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 66 - бабында Қазақстан Республикасының Үкіметі мемлекеттің әлеуметтік – экономикалық саясатының оның қорғаныс қабілетінің, кауіпсіздігігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарын әзірлейді және олардың жүзеге асырылуын ұйымдастырады делінген, ал 36 - бапта (1 - пункт) Қарулы Күштердің қағидалы міндеттерін анықтайды. "Қазақстан Республикасын корғау — оның әрбір азаматының қасиетті борышы және парызы" деп көрсетілген.

Қоғамның корғалуының тағы бір кепілі Конституциянын 23 – бабы (2 - пункт) болып табылады, онда арнайы түрде әскери қызметшілер, ұлттық қауіпсіздік органдарының, құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен судьялар партияларда, кәсіптік одақтарда болуға, қандай да бір саяси партияны қолдап сөйлеуге тиіе еместігі айтылған. Осыдан барып карулы күштер, ішкі әскерлер, республикалық гвардия және арнайы қызмет тарапынан мемлекеттік билікке қарсы бағытталған саяси әрекеттер Конституциялық емес деп бағаланды. Ел ішінде армия қоғамдық патриотизм мен бірлікті қолдаудың бастауы ретінде маңызды рөл атқаруы тиіс. Республика Қарулы күштерінің қорғаныс доктринасы мен тұжырымдамасынын жалпы және ең басты белгісі Қазақстанның өзінің мүмкіндігінен шығады және де айналадағы әлемнін шындығына байланысты, оларға қажеттілігіне қарай, түзетулер енгізіледі.

Казақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің "Қазақстанның тәуелсіздігі: тарих сабақтары және қазіргі заман" деген баяндамасында былай деді: "Біздің тәуелсіздігіміздің бес жылдығында Қазакстан халқының көп жылдық тарихындағы миллиондаған ата-бабаларымыздың бостандык үшін күресі мен құрбандығының нәтижесі бар. Екінші дүниежүзілік соғыста Отан үшін өз өмірлерін қиып, құрбан болған жүз мындаған отандастарымызды ұмыта алмаймыз".

Қазақстан Республикасы өзінің қарулы күштерін құру арқылы соңғы кездері армияны құрудағы біраз проблемаларды шешіп алды. Біріншіден, қарулы күштердің саны, құрамы және әскери қызмет атқарудың мерзімі анықталды. Екіншіден, Ресей Федерациясы мен Қазақстанның және ТМД елдерінін де мүддесіне жауап беретін бірлескен әскери тұжырымдама мен доктринаны білдіретін әскери келісімге қол қойылып, 1994 ж. 29 наурыздағы Ресей Федерациясы мен Қазақстан арасындағы достық өзара көмек, бір-бірімен қарым – қатынас туралы шарт бойынша, әскери – стратегиялық кеңістікті сақтауды, республикалар арасындағы шекаралардың бұзылмауын толық түрде мойындай отырып, әскери базарларды, полигон және басқа да объектілерді бірлесіп пайдалануға қол жеткізді. Ресей мен Қазақстанның қорғаныс одағы орыс және қазақ халқының көп жылдық достық қатынасына негізделеді.

Қазақстанның халқы, енбекшілері біздің карулы күштеріміздің алдында тұрған барлық мәселенін маңызын түсіне отырып, олардың әскери әл – ауқатынын нығаюы үшін бәрін істеуде. Олар армияның күнделікті өмірін, әскери шеберлікті игеруін, әскердегі барлық болып жатқан жағдайды үлкен қызығушылықпен бақылап отыр. Бұл заңды да. Отан қорғауға дайындалу үстінде, жастар қарулы күштердің және құрамалардың түрлерін, қарулар мен әскери техникаларды, солдаттар мен матростар игеруі керек болатын мамандықтарды, республиканың қарулы күштерінің өзін қалай дайындау керектігін білгісі келеді.

Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне жалпы мақсаттағы күштері, әуе қорғаныс күштері, мемлекеттік шекараны қорғау күштері және ұлттық гвардия мен ішкі әскерлер кіреді. Өз кезегіне қарай, қарулы күштер түрлері бөлімдерден және әр түрлі құрамалар мен арнайы әскерлерден тұрады.

Артиллериялық бөлімшелер мен бөлімдердің болуы құрлық әскерлерін дереу күшейтті. Олар өз соққыларымен қысқа уақыттың ішіңде қарсыластардың бөлімшелері мен бөлімдерін түгел жойып жіберуі мүмкін. Біздің армиямыздың артиллериялық бөлімдері мен болімшелерінің қару-жарағында артиллериялық зеңбіректердің әр түрі мен калибрлері, реактивтік артиллерия және түрлі мақсатқа қарай, снарядтар мен миналар болады. Құрлық әскерлерінің артиллериясында зеңбіректер, гаубицалар, реактивтік қондырғылар, жойғыш танкіге қарсы қолданылатын зеңбіректер, минометтер және ұзақ қашықтықта әрекет ететін танкіге қарсы қолданылатын басқармалы реактивтік снарядтар болады. Бұл қысқа уақыт ішінде дайындалып, барлық құралдары моторландырылған, оқ атуға қабілетті, әскерлер мен танкілерге еріп жүреді.

Ғылыми – техникалық прогреске байланысты, қазіргі жағдайда арнайы әскерлердің маңызы өлшеусіз өсті. Бұл бөлімшелер мен бөлімдер жас әскерлерден терең және жан – жақты білімді, дағдыны, тәртіптілікті, шыдамдылықты, бұлшық еттің жақсы дайындығын талап ететін қазіргі заманғы техникалармен жарақтанған.

Инженерлік әскерлер - құрлық әскерлерінің ұрыс әрекетін және тіршілік әрекетін толығымен камтамасыз етуге арналған. Бірде – бір әскери мәселе инженерлік қамтамасыз етусіз шешілмейді. Олар шабуылда әскерлердің жылжуын камтамасыз етеді, жолдар салады, сулы тосқауылдардан өтуді жабдықтайды, қарсыластардың бөгеттеріне өткелдер жасайды, минасыздандырады. Корғаныс кезінде инженерлік әскерлер қорғаныстық шептерді және позицияларды тұрғызады, бөгеттер жасайды.

Жаппай қырып – жоятын ядролық қарулардың және басқа да құралдардың пайда болуына байланысты, бұл қару қолданылған жағдайда әскерлерді қорғайтын шаралар қажет болады. Мұндай мәселелерді шешуде химиялық әскерлер маңызды рөл атқарады. Осыған байланысты, олар арнайы машиналармен және приборлармен жабдықталған, бөлімдер мен бөлімшелерді емдеу үшін арнайы материалдармен қамтамасыз етілген.


1.2. Халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі Азаматтық қорғаныстың орны мен рµлі


Қарулы күштерді әлсірету үшін әр соғысушы жақ екінші жақтың ту сыртына соққы беруді мақсат етеді. Мұндай соққы беру мүмкіндігі 1914-1918 – ші жылдары ұшақтардың пайда болуына байланысты, әуеден бомбылау мүмкіндігі туды. Сөйтіп қалаларға, қорғаныс шебінен тыс тылдарға әуеден соққы беріле бастады.

Ал мұның өзі осы қалалардың ауадан шабуылына қарсы тұра алатындай дәрежеде болуын талап етті. Бұл жағдай әуе шабуылына қарсы тұратын әскери күштермен қатар, қираған өндіріс орындарын, тұрғын үйлерді қайта қалпына келтіруге халықтың өзін көтеру қажеттігі туындады.

Сөйтіп әуе шабуылынан қорғану үшін 1920 жылдары жергілікті әуе шабуылынан қорғану жүйесі құрылды.

Кеңестер одағында ХӘҚЖ 1961 жылы Азаматтық қорғаныс /АҚ/ - деп аталына бастады. Кеңес үкіметі 1925 – 1932 жылдары осы Азаматтық қорғаныс жүйесін одан әрі нығайту мақсатында бірнеше қаулылар қабылдады. Осы ХӘҚЖ – не төмендегідей міндеттер жүктелді:

- әуе шабуылы туралы халыққа ескерту және қауіптің өткендігін хабарлау;

- әуе шабуылының зардаптарын жою;

- бомбадан не газдан, улағыш заттардан /УЗ/ паналау орындарын дайындау;

- зардап шеккен жан - жануарларға көмек көрсету;

- қауіп төнген аудандардағы қоғамдық тәртіпті сақтау шараларын жүргізу;

- ХӘҚЖ үшін арнайы мамандар дайындау жұмысын жүргізу;

- арнайы курстарда, қоғамдық қорғану ұйымдарында оқытуды ұйымдастыру.

Ұлы Отан соғысы жылдарында бүл істерге жоғары маңыз беріліп, қорғаныс жасақшылары саны жаппай өсіп, 6 млн.- нан асып түсті. Соғыс жылдары бұл күштер халықты қорғауда, шабуыл зардаптарын жоюда үлкен жұмыстар атқарды [3]. Н.Ә.Назарбаев «біздің тәуелсіздігіміздің 5 жылдығында қазақстан халқының көп жылдық тарихындағы миллиондаған ата – бабаларымыздың бостандық үшін күрес мен құрбандығының нәтижесі бар. Екінші дүниежүзілік соғыста Отан үшін өз өмірлерн қиып құрбан болған жүз мыңдаған отандастарымызды ұмыта алмайыз».

Ұлы Отан соғысы аяқталғаннан кейін де бұл қызмет одан ары жалғастырылып жетілдіре берілді.

Бұл күндері оларға жаңа міндеттер жүктелінген, құрылымы өзгерген. Халықты әуе шабуылынан, атом бомбысының қолданылуынан, химиялық, бактериологиялық қарулардан қорғануға дайындау жұмыстары жүктелді. Бұл жұмысты басқаруды ұйымдастыру министрліктерге, облыстық, қалалық және аудандық әкімшіліктерге жүктелген.

Азаматтық қорғаныс курсының мақсаттары:

• Әр қоғамда ең, басты, бағалы нәрсе – адам. Сондықтан барлық қорғау шараларында адамдардың қауіпсіздігін ескеру - негізгі мақсат. Адамдарды қорғай білу - мемлекет үшін маңызды - іс. Сондықтан халықты қорғау, адамдардың өмірін сақтап қалу, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Азаматтық қорғаныс жүйесінің негізгі жұмысы.

• Халықтың еңбегімен жасалған барлық байлықты сақтап қалу. АҚ ережелерінде олар сенімді түрде қорғалуы қажет деп көрсетілген.

Азаматтық қорғаныстың күштеріне жататындар:

• Азаматтық қорғаныс әскерлері.

• Ауқымдық не министірліктерге бағынатын жасақшылар.

• Арнайы жасақшылар.

Басқару орындары:

• Қазақ Республикасының Прьемер-министрі

• Республикалық Азаматтық қорғаныс штабы

• Төтенше жағдай жөніндегі комиссия

• Облыс әкімі

• Қала әкімі

• Аудан әкімі

• Әр мекемедегі бірінші бастық

Әр мекеменің бірінші бастығы - Азаматтық қорғаныстың бастығы болып есептеледі. Оның бұйрықтары мен жарлықтарын осында жұмыс істейтін барлық адамдар орындауға міндетті. Мекеменің бірінші бастығы осы мекеменің төтенше жағдайдағы дайындығы үшін, құтқару жұмыстарының ұйымдасқан түрде жүргізілуіне, оған адамдарды дайындап, ұйымдастыруына жауап береді. ТЖ – дың зардабын жоюға, ұжым мүшелерін ұйымдастыруға мемлекет алдында бірден - бір жауапты адам.

Азаматтық қорғаныс қызметінің жұмысы жергілікті әкімшіліктің облыстық, қалалық, аудандық басшылығымен жүреді [4]. Н.Ә.Назарбаев ЕҚЫҰ – ға қатысушы елдердің парламентарийлері Еуропа өқауіпсіздігін қамтамасыз етудің мәселелерін Еуропаның географиялық шет – шекарасынан 2 мың шақырымнан астам жерде талқылауға алғаш рет жиналып отыр.

Азаматтық қорғаныс қызметінің құрылымы мемлекеттік құрылымға сәйкес құрылады. Бұл қызметтің өзі қолда бар материалдық жағдайды және адам күшін, оларды негізгі қызметтерінен айырмай тиімді түрде пайдалана білу негізіне сүйенеді де, өзіне берілген міндеттерді орындауға бағытталады.

Азаматтық қорғаныс жүйесі территориялық және өндірістік негіздері бойынша құрылады.

Территориялық - дегеніміз әр облыс, қала, аудан территориясында ұйымдастырылады.

Өндірістік - дегеніміз жұмыс саласындағы әр министрлік бойынша жергілікті жерде солардысе басшылығымен жұмыс жасайтын Азаматтық қорғаныстың орындары болады.

Азаматтық қорғаныс күштеріне:

• Азаматтық қорғаныс әскерлері;

• Министрліктерге бағынатын өндірістіктегі жасақшылар;

• Арнайы жасақшылар, оларға: АҚ мен ТЖ құрылымдарының күштері, мекеме, өндіріс, орта және жоғарғы оку орнындағы әскери емес жасақшылар (Жалпы қызмет атқаратындар; Арнайы қызмет атқаратындар;).

Халықты қорғаудың негізгі әдістері мыналар:

  • қорғаныс ғимараттарына жасыру;

  • халықты таратып қоныстандыру және көшіру;

  • жеке және дәрігерлік қорғаныс құралдарын қолдану;

  • дер кезінде хабарлауды ұйымдастыру;

  • азық - түлікті, суды, мал мен өсімдікті радио - активтік, улағыш, қатты әсер ететін улы заттармен және бактериалдық құралдармен зақымданудан қорғау;

  • радиациялық, химиялық, бактериалогиялық барлау мен дозиметрлік және лабораториялық бақылауды ұйымдастыру;

  • өрттен қорғау, санитарлық - гигиеналық, эпидемияға қарсы және сақтандыру шараларын жүргізу;

  • зақымдау аймақтарындағы ұйымдарға жұмыс пен халықтың өзін - өзі ұстау режимдерін сақтау;

  • адамдарды, техниканы, киім мен аяқ - киімді, санитарлық тазалауды және аумақ пен ғимаратты залалсыздандыруды жүргізу.

Қорғаныс ғимараттарына жасыру - халықты осы заманғы зақымдау құралдарынан, әсіресе әуе шабуылынан, сол сияқты қауіпті жағдайдан қорғаудың негізгі және ең сенімді әдісі.

Бұл әдіс халықтың әр түрлі санаттарын қорғау талаптарына жауап беретін қорғаныс ғимараттары жүйесін қолдануды қарастырады.

Адамдарды радиациядан қорғайтын панаханада жасыру, тек жеке және ұжымдық дәрігерлік қорғаныс құралдарын қолдануды қамтамасыз еткен де ғана сенімді бола алады.

Таратып қоныстандыру әдісі АҚ топтарына жататын қалалардың халқын, яғни жау шабуылы құралдарының әсерінің қауіпі нақты төнген халықтың бөлігін қорғау үшін жүргізіледі. Бұл әдісте адамдарды қауіп төнген аудандардан дер кезінде алып кетуді және оларға жеке қорғаныс құралдарын кигізіп, радиациядан қорғайтын панаханада жасыру мен қауіпсіз аймақтарға орналастыруды қарастырады.

Таратып қоныстандыру мен көшіру туралы шешімді Үкімет өзі қабылдайды, шешімді орталық, жергілікті атқарушы органдар, ұйымдар жүзеге асырады.

Бейбіт және соғыс уақытындағы төтенше жағдайлар кезінде, қырып-жою құралдарының қолданылу қауіпі туындағанда тұрғындардың жекелеген бөлігін дер кезінде көшіру (ішінара көшіру) жүргізілуі мүмкін. Ертерек болжауға мүмкіндік болмай, адамдардың өмірі мен денсаулығына нақты қауіп төнген кезде шұғыл көшіру жүргізілуі мүмкін. Тұрғындардың жекелеген белігін көшіру туралы шешімді жергілікті атқарушы органдар қабылдайды. Көшіру шараларын жоспарлау мен өткізу Қазақстан Республикасының төтенше жағдайлар жөніндегі орталық атқарушы органы бекіткен "Көшіру шараларын ұйымдастыру мен өткізу жөніндегі нұсқаулыққа" сәйкес жүргізіледі [5]. Тарих бізге ХХІ ғасырға өркениетті жолмен енге мүмкінді беріп отыр. Кеңестік заманнан кейінгі дамудың қисынын және бұрынғы КСРО халықтарының бірігуге деген ниетін білдіретін Еуразиялық қоғамды құру жөніндегі бастаманың біріктіруші әлеуеті жүзеге асыру, біздің ойымызша, осындай мүмкіндіктің бірі болмақ.

Жеке және дәрігерлік қорғаныс құралдарын қолдану қазіргі заманғы қырып жою қаруларының зақымдағыш факторларының ықпалын әлсірете алады. Жеке қорғаныс құралдары радиоактивтік, улағыш заттардак және улы газдардан және бактериалдық құралдармен зақымданудан қорғауға арналған. Дәрігерлік қорғаныс құралдары қазіргі қарудың зақымдағыш факторларының ықпалын жогоға және әлсіретуге арналған. Оларға радиациядан қорғайтын препараттар, антидоттар және АИ - 2 жеке дәрі - дәрмек қобдишасындағы өзге бактериядан қорғау құралдары мен жеке химиядан қорғау пакеті жатады.

Таяуда Түрік Республикасы Бас штабы бастығының шақыруы бойынша Қорғаныс министрі армия генералы М.Алтынбаев бастаған қазақстандық әскери делегацияның осы елге ресми сапары болып өтті.

Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі армия генералы М.Алтынбаевтың Түрік Республикасы Бас штабының бастығы армия генералы Х.Өзкөкпен кездесуі барысында екі жақты әскери ынтымактастықтың жай – күйі мәселелері талқыланды, сондай – ақ алдағы уақыттағы даму перспективалары айқындалды.

Сапар шеңберінде ҚР қорғаныс ведомствосының басшысы Түркияның Ұлттық қорғаныс министрі В.Гонюльмен, Әскери – теңіз күштерінің қолбасшысы армия адмиралы Й.Караханоглумен, Арнайы мақсаттағы күштердің қолбасшысы генерал – лейтенант Х.Чийанимен кездесулер өткізді.

Соңғы уақыттарда Түрік тарабы Қазақстанға төзімділігі жоғары "Ланд Ровер" автомобильдерің қоса алғанда 6 миллион АҚШ долларынан астам сомаға өтеусіз негізде әскери – техникалық мүлік жеткізді, сондай-ақ 500 қазақстандық әскери қызметшіні даярлау мен оқытуға жәрдем көрсетті, деп хабарлады ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі [6]. Әскери териндердің қазақ тіліндегі ықшам баламасын іздеп табуға ешкімнің қарсылығы жоқ. бірақ бұларды аударуда, оларға балама сөз табуда тілді аяусыз шұбарлауға орын бермеу қажет.













Жиырмасыншы ғасырдың аяғында әлемдік саясаттың жалқы әмірі халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етіп, сақтап отырудың әмбебап формуласын іздестіру болды. Осынау ұзақ та әлі аяғына дейін ба-жайланбаған процестің негізі — өткен ғасырдың қасіретті шындығы.

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кездің өзінен бері әлем планетаның әр түрлі аймақтарында бірінен кейін бірі үздіксіз лапылдаған үш жүздей соғыстар мен жанжалдардың куәсі болды және де осынау жанжал-дардың бәрі дерлік өзі бұрқ ете қалған аймақта түпкілікті бейбітшілік орнауына жеткізе алмады [7]. В.Вестон мен Б.Сорж саяси қатерге «Ұлттық үкіметтің шетел компанияларының іскерлік операциялар жүргізуіне кедергі келтіретін, келісімдер шарттарын өзгертетін немесе олардың меншігін тәркілеуге әкеп соғатын іс - әрекет» деген баға берді. Д.Джонис те саяси қатерді осы тұрғыда қарстырады: «саясаи процесс барысында туындайтын шетел компанияларының операция жүргізу шарттарының өзгеруі». Кобриннің анықтамасы бойынша саяси қатер – «саяси ортада туындап, әдетте, операция жүргізуде шектеу түрін ие болатын күтілмеген жағдаят».

Халықаралық тайталастың көптеген аймақтары мен нүктелері планетада қазір дө сақталып келеді, олар кез келген сәтте әлдеқайда жоғары деңгейдегі қарулы тайталасқа айналып кетуі мүмкін. Олардың арасында Ауғанстан, Балқан, Таяу Шығыс бар.

1990 жылдардың басында, Қазақстан өз тарихындағы, тегінде ең басты таңдаулардың бірінің алдында тұрғанда біз егер өз аумағымызда ядролық қаруды сақтап қалуды кенет ұйғарған болсақ, аймақ пен әлемдегі ахуал қалай өзгеретінін ойланбай тұра алмайтын едік.

Қай тұрғыдан алғанда да, ол Қазақстан үшін күрделі уақыт болатын. КСРО-ның ыдырауы салдарынан Қазақстан мен басқа бұрынғы кеңестік республикалардың арасында бірнеше ондаған жылдар бойы қалыптасқан шаруашылық байланыстар үзіліп қалды. Біздің алдымызда жүйелік нарықтық реформалар тұрды, олардың жеңіл бола қоймайтыны да белгілі еді.

ЕАО қорғаныс қызметін үйлестіру мақсатымен біртұтас қорғаныс кеңістігін құруды көздейді:

-ЕАО-ның ұжымдық бітімгер күштерін оған қатысушы елдер мен олардың арасындағы тұрақтылықты қолдау және жанжалдарды тыюға тарту. ЕАО-ға қатысушы мемлекеттердің келісімімен халықаралық құқықтық нормаларға сәйкес ЕАО ауқымында жанжалды аймақтарға бітімгер күштерді жіберу;

-ЕАО-ға қатысушы мемлекеттердің халықаралық ұйымдарға, соның ішінде, БҰҰ-ның қауіпсіздік кеңесіне, бітімгершіл күштердің бірлескен контингенті мәртебесін беру туралы ұжымдық өтінішті енгізу;

-халықаралық ұйымдар өкілдерінің қатысуымен ядролық қарусыздану проблемалары жөніндегі мемлекетаралық орталықты құру.

ЕАО-ның барлық мемлекеттері, Ресейден басқа, ядролық қарусыз мәртебесін сақтайды.

Қорғаныс министрінін орынбасары сондай-ақ, Солтүстік Атлантика шар-гының жоғары лауазымды адамдарымен: НАТО бас хатшысының Орталық Азия және Кавказ жөніндегі арнайы әкілі Р.Симмонспен, НАТО Әскери комитетінің төрағасы төрт жұлдызды генерал Р.Эномен, НАТО бас хатшы-сының саяси мәселелер жөніндегі көмекшісі М.Ердманмен, НАТО бас хатшысының операциялар жөніндегі көмекшісі А.Коберацкимен екі жақты кездесулер өткізді [8]. Мысалы, айталық Жан Жак Руссо барша ұлттық қозғалыстар деп санаған. Әйткенімен, посткоммунистік елдердегі ұлтшылдықтың қазіргі таңда көтерілуі «ілгерішіл» сипаттан мүлдем басқа сипатқа ие болып отыр.

Отырыс және кездесулер барысында Жеке әріптестік іс-қимылдары жоспары шеңберіндегі "Бейбітшілік I жолындағы әріптестік" аймақтық оқу орталығын құру және "Дала қыраны" халықаралық оқу-жаттығуын әріптестік рухында өткізу сияқты бастамалардан түратын НАТО-мен әскери ын-тымақтастықтың жобалары мен бағыттары, қазақстандық бітімгершілік бригадасының негізінде бітімгершілік әлеуетін дамытудың перспективалары талкыланды.

Сондай-ақ, біздің офииерлерімізді НАТО академиясында және Альянстың —жетекші мүшелерінің оқу орындарында даярлау мәселелері қаралды.

Альянс басшылығы Қазақстанның Орталық Азия өңіріндегі көш-басшылық ролін атап көрсетті және Қазакстанның өңірлік және халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге әрі нығайтуға бағытталған бастамаларына қолдау көрсетуге әзірлік білдірді.

Биыл Қазақстанда өткізілген өңірлік деңгейдегі әріптестік іс-шара-ларларының — Орталық Азия мемлекеттерінің және Альянс мүшелерінің өкілдері қатысқан верификациялық семинардың, НАТО-мен электрондық деректер алмасу "Прайм" жүйесі бойынша және НАТО-ның "Жоспарлау және талдау үдерісі" бағдарламасы бойынша өткізілген семинарлардың аса маңыздылығы, сондай-ақ мұндай ынтымақтастықты болашақта да дамыта берудің қажеттігі атап көрсетілді, деп хабарлады Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі [9]. Тұтас алғанда, саяси жағдайдың одан әрі дамуы жергілікті билік органдары ен Үкіметтің жаңа құрамының іс – қимылына қатысты тболып отыр. Егер билік орындары өздері президент сайлауы қарсаңында берген уәделерін орындай алмаса, бұл халықтың барлық тарабының режимге, билік бүкіл тармақтарына, жалпы алғанда, мемлекетте сенбеуінң тереңдеуіне алып келді.

Жаңа Әскери доктринаның жобасын тиісті министрліктер мен ведомстволар өкілдерінен құралған Қорғаныс министрлігі жанындағы жұмыс тобы әзірледі. Жұмысты Қауіпсіздік Кеңесінін Хатшылығы үйлестіруде [10]. Елбасы 2006 жылғы 1 наурздағы Қазақстан халқына Жолдауында жаңа Әскери доктринаны қабылдау мәселесіне назар аударған еді. Оның негізінде біз ең жоғары халықаралық стандарттарға сай келетін кәсіби армия құруымыз қажет.

Әскери доктрина жобасын әзірлеу кезінде әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы (АҚШ, Ұлыбритания, Ресей, Қытай және басқа ел-дердің) доктриналық құжаттардың негізгі өлшемдері ескерілді [11]. Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты Жолдауында ұлттық қауіпсіздікті одан әрі нығайтудуң маңызы мен жолдары нақты көрсетілген.

Жұмыс тобының өкілдері мен Маршалл атындағы орталықтың делегация мүшелері — Орталық Азия және Каспий аймағы бойынша сарапшы доктор Роджер Д.Кангас, АҚШ-тың халықаралық саясаты мен Еуропа жене Еуразия қауіпсіздігі мәселелері жөніндегі сарапшы доктор Мэтью Роудз, Маршалл атындағы орталықтың сарапшысы подполковник Майкл (Тед) Донелли мемлекеттің әскери қауіпсіздігін қамтамасыз етуге деген тұжырымдамалық тәсілі мен құрылымының мақсаттылығын қарастырды. Ең бастысы, қазақстандық тарап доктриналық құжаттарды жасақтау әдістемесі бойынша бағалы тәжірибе алды.

Маршалл атындағы орталықтың сарапшылары Әскери доктринаны әзірлеу барысында талданып, қолданылатын бірқатар ұсыныстар жасады. Әскери доктрина жобасы ҚР Ұлттық қорғаныс университеті әскери ғалымдарының, соның ішнде доктриналық құжаттарды әзірлеу тәжірибесі бар ресейлік бес ғылым докторының қатысуымен дайындалды.

2006 жылдың мамыр айының ортасында Вашингтонда және 2-4 тамыз кезеңінде Астанада өткізілген Қазақстан мен АҚШ қорғаныс министрліктері арасыңдағы екі жақты қорғаныстық консультациялар шенберінде Докгрина жобасы бойынша пікір алмасулар болғаңдығын атап өткен жөн. Сондай-ақ, Әскери доктрина жөніндегі жетекші сарапшыларды қатыстыра отырып НАТО-ның Халықаралық штабымен консультациялар өткізілді [12]. Ел Президентінің «Қазақстан - 2030» даму стратегиясында: «Біз басқа елдермен өзміз қандай қарым – қатынаста болсақ, Қазақстанға қатысты дәл сондай қарым – қатынасты талап етеміз және кез – келген тосы жағдайларға әзір тұрмыз» немесе «Қаіпсіздік пен тұтастық мәселерінде біз үнемі қырағы болуға тиіспіз».

Бұдан басқа ЕҚЫҮ-ның штаб-петерінде (Вена қ., Австрия) Еуропадағы кәдімгі қарулы күштер туралы шарттың ережелерін орындау жөніндегі ЕҚЫҰ конференциясының жұмысы барысында Доктринаның құрылымы мен мазмұнының кейбір қырларына қатысты консультациялар өткізілді.

Шетелдік сарапшьшар доктринаның негізіне алынған ашықтық пен транспаренттік, әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету ісіндегі әскери жөне әскери емес шаралардың үйлесу қағидаттарына жоғары баға берді.


Пайдаланылған әдебиеттер


1. Н.Ә.Назарбаев Алматы «Білім» 1999 ж. -3 бет

2. Н.Ә.Назарбаев Алматы «Білім» 2000 ж – 303 бет

3. Н.Ә.Назарбаев Алматы «Рауан» 2001ж – 293 бет

4. Н.Ә.Назарбаев, «Тәуелсіздік белестері» Алматы «Білім» 2001ж – 306 бет

5. Н.Ә.Назарбаев, «Тәуелсіздік белестері» Алматы «Рауан» 2001ж – 147 бет

6. Бақыт Берғалина. «Әскери териндерді аудару»//Егемен Қазақстан/ наурыздың 17, 2000ж.

7. Е.Т.Карин «Саяси қауіпсіздік дегеніміз не?» // Саясат/ март 1999ж.

8. Е.Т.Карин «ҚР Саяси қауіпсіздігі: ықтимал және шынтуайт қатерлер» // Саясат/ февраль 1999ж.

9. Е.Т.Карин «Қазақстандағы саяси қатердің деңгейі» // Саясат/ май 1999ж.

10. Айбатыр Сейтақ. «Жаңа әскери доктрина» //Егемен Қазақстан/ желтоқсан 2004ж.

11. Сапарғали Жапағыпаров «Шеп – 2006: ұжымдық қауіпсіздік қамтамасыз етіледі»// Егемен Қазақстан/ тамыз 2006ж.

12. Ержұман Смаил «Елді қорғау екінші кезекті мәселе емес» // Егемен Қазақстан/ қазан 2006ж.




Добавить документ в свой блог или на сайт


Реклама:

Похожие:

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconКурстық жұмыс Экономикалық теория
Тақырыбы: «Қазақстанның салық жүйесі: қалыптасу кезеңдері және қызмет ету мәселелері»

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconАуданның ауылдық елді мекендеріне 2012 жылы жұмыс істеу және тұру
Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы №148 "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін өзі басқару туралы"...

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconАудандық мәслихаттың 2012 жылғы 8 тамыздағы №29 Ауылдық елді мекендерде тұратын және жұмыс істейтін денсаулық сақтау
Республикасының Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы №148 «Қазақстан Республикасындағы жергіліктің мемлекеттік басқару...

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconЖоба жұмыс орындарына квота белгiлеу туралы
Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы №149 Заңының 7 бабына және «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және...

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconХалыққа қызмет көрсету орталықтарының
«Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген мереке күндерін...

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconХалыққа қызмет көрсету орталықтарының тізбесі
«Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген мереке күндерін...

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconХалыққа қызмет көрсету орталықтарының тізбесі
«Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген мереке күндерін...

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconХалыққа қызмет көрсету орталықтарының тізбесі
«Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген мереке күндерін...

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconҚазақстан Республикасының аумағында орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектiлердi тасымалдауды (орнын ауыстыруды) жүзеге асыру қағидаларын бекiту туралы
«Ветеринария туралы» Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 10 шiлдедегi Заңының 5-бабының 13 тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының...

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының icon"Қазақстан жастары" бағдарламасы туралы
Республикасы Президентiнiң "Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк жастар саясатының тұжырымдамасы туралы" 1999 жылғы 28 тамыздағы...

Курстық жұмыс Тақырыбы: Қазақстан Республикасының iconҚазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күнін мерекелеу туралы ақпарат. «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы»
«Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ағымдағы жылғы 1 желтоқсанда барлық жерде...

Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©koz3.edutexts.org 2000-2013
При копировании материала укажите ссылку.
обратиться к администрации
Документы